Kulturowa tożsamość książki (5-7.12.2012)

Książki mają swoją tożsamość. Jest ona wynikiem intencjonalnych działań nosicieli określonej kultury odpowiedzialnych za przesłanie ideowe książek, które w dalszej kolejności same ową kulturę współtworzą, wpływając na swoich odbiorców.

Tożsamość książki jest owocem działań autora i innych jej twórców (tłumacza, adaptatora, redaktora). Wyznacza ją treść dzieła, dzięki której książka trafia do określonego zbioru (repertuaru wydawniczego, asortymentu księgarskiego, repertuaru lektur), a także szereg cech i atrybutów, które sprawiają, że odbiorcy identyfikują książkę jako dzieło określonego typu (literackie, naukowe z określonej dziedziny, użytkowe), przeznaczone do określonego obiegu (elitarnego, popularnego) oraz przynależne do określonej kultury.

Jedną z najważniejszych cech kulturowej tożsamości książki jest jej język. Jeśli przekracza on granice kultur, funkcjonując jako pewnego rodzaju lingua franca (czasem o zasięgu światowym), to sama książka uczestniczy w kulturze ponadnarodowej – niekiedy globalnej (zwłaszcza jeśli jest pracą zespołową, wydaną przez międzynarodowe wydawnictwo, porusza tematykę o szerokim zakresie, a jej kształt edytorski jawi się jako neutralny). Natomiast książka w języku używanym przez jeden naród bądź grupę etniczną, uczestniczy przede wszystkim w kulturze tego narodu lub grupy. Dlatego też mówić możemy o różnych poziomach kultury książki – lokalnej kulturze książki (ograniczonej zwykle do niewielkiego terenu i skupiska ludności), regionalnej (odnoszącej się do historycznie ukształtowanej „ziemi”), narodowej (włączając w nią diasporę), ponadnarodowej (której fundamentem jest wspólny język, tradycja historyczna, religijna lub państwowa), makroregionalnej (np. europejskiej, śródziemnomorskiej, angloamerykańskiej) oraz powszechnej, światowej.

Obok języka – lub niezależnie od języka – o przynależności książki do danej kultury świadczy szereg innych jej atrybutów, takich jak pismo, typografia, zdobnictwo, ilustracje i inne elementy graficzne, a nawet kolorystyka.

Konferencja powinna być okazją do zastanowienia się nad tym, co wyznacza tożsamość książek, sprawiając, że utożsamiane są one z określoną kulturą, a także co cechuje książki o złożonej tożsamości, czyli takie, które można utożsamić z kulturą grupy narodowej i równocześnie jakąś subkulturą, z kulturą danego państwa i równocześnie kulturą żyjącej w jego granicach mniejszości, kulturą globalną i zarazem na przykład kulturą młodzieżową. Można mieć nadzieję, że spojrzenie na uniwersum książki z perspektywy jej tożsamości wzbogaci wiedzę o kulturze książki.

Konferencji towarzyszyć będą pokazy zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej i Ossolineum.

Przewidujemy publikację materiałów konferencyjnych w postaci osobnego recenzowanego wydawnictwa książkowego.